|
Etapy życia psa
Źródło:
www.coape.pl, COAPE Polska
Autor artykułu - Andrzej Kłosiński - behawiorysta
zwierzęcy, psycholog, e-mail:
aklosinski@coape.pl
..............................................................................................................................................................
Podobnie jak w życiu człowieka, w życiu psa możemy wyróżnić etapy. Ich znajomość
i respektowanie zasad rozwoju psiej psychiki pozwala na właściwe ułożenie
relacji człowiek-pies już od chwili pojawienia się w domu małego i rozkosznego
szczeniaczka.
Etap noworodka - pierwsze 2 tygodnie życia.
W tym etapie bardzo intensywnie kształtują się zmysły. Szczenię rodzi się
zupełnie "ślepe" jednak zadziwiająco szybko potrafi orientować się w najbliższym
otoczeniu. Choć porusza się bezradnie i z trudem, bezbłędnie trafia do sutków
matki. Z powodzeniem używa rozwijających się zmysłów (szczególnie węchu) do
poznawania otaczającego świata na drodze pozytywnych i negatywnych doświadczeń,
ucząc się działać w sposób właściwy swojemu gatunkowi. Kiedy, na przykład, po
dotarciu do ścianki kojca szczeniak próbuje się na nią wspiąć, kończy się to
zawsze upadkiem na plecy. To negatywne doświadczenie uczy małego psa, że nie
może się wspinać jak kot. Pierwsze kontakty z rodzeństwem są początkiem
późniejszych zabaw, choć najczęściej kończą się raczej tym, że obydwaj malcy
zasypiają przytuleni do siebie. Pod koniec tego okresu pieseczki otwierają oczy.
Etap psiej socjalizacji - od 3 do 7 tygodnia życia.
Szczenięta zarówno wyglądem jak i zachowaniem coraz bardziej przypominają
dorosłe psy. W zabawach i "walkach" używają ostrych jak szpilki mlecznych zębów,
ucząc się jak należy ugryźć aby zadać ból, a czując ugryzienia dowiadują się co
to jest zadany ból. Właśnie zadawanie i odczuwanie bólu są jedną z przyczyn
dlaczego mleczne zęby są tak ostre. Głośny pisk ugryzionego w ucho brata jest
sygnałem dla gryzącego, że chwyt był zbyt mocny, a ostre odgryzienie się, jakie
otrzymuje w rewanżu jest niezłą lekcją tago jakie konsekwencje może mieć zbyt
silny chwyt. Pod koniec tego etapu matki zaczynają odstawiać szczenięta od
piersi. Początkowo suka pomrukuje na szczeniaka ostrzegawczo, a kiedy mimo to
malec zabiera się do ssania, warczy patrząc przeszywającym wzrokiem. Czasem
staje nad przewróconym na grzbiet szczeniakiem, który przypłaszcza się do ziemi
popiskując. Następnym razem po takiej lekcji wystarcza ostrzegawcze mruknięcie,
aby zdyscyplinować malucha. Jest to jedna z dróg wpajania dyscypliny w tej fazie
rozwoju i nie należy traktować takiego zachowania suki jako objawu jej niechęci
do szczeniąt, każda bowiem suka podejmuje działania dyscyplinujące, zwłaszcza w
stosunku do szczeniąt przejawiających dominujący charakter. Jest niezwykle
ważne, aby wszystkie szczenięta pozostawały z matką do końca tej fazy rozwoju.
Tylko wtedy ich charakter ma szansę ukształtować się prawidłowo. Zdarza się
niestety, że tzw. "producenci szczeniąt" z chęci szybkiego zysku sprzedają
szczenięta zbyt młode (nawet 3-4 tygodniowe), które nie miały szansy zdrowo
przeżyć tego etapu życia. Ten brak socjalizacji w psim stadzie owocuje w
przyszłości nadmierną agresywnością i kłopotami w relacjach z innymi psami.
Choć najważniejszy w tym okresie jest kontakt malucha z matką i rodzeństwem nie
należy zapominać o znaczeniu kontaktu z człowiekiem. Hodowca powinien możliwie
często brać szczeniaki na ręce, głaskać, kontrolować stan oczu, uszu, łap,
oglądać zęby, pielęgnować. W trakcie tych czynności pies nie tylko uczy się, że
kontakt z człowiekiem jest przyjemnym doświadczeniem, ale też przeżywa -
przynajmniej początkowo - lekki stres. Pozwala to na wykształcenie odpowiedniej
odporności na stres, niezbędnej w dorosłym życiu. Nie trzeba mówić, że
szczenięta pochodzące z dużych hodowli nastawionych na ilość, nie mają
możliwości zdobycia tego rodzaju doświadczeń, natomiast ze szczeniąt, które w
tej fazie miały zapewnione zarówno ciepło jaki i bezpieczeństwo opieki
matczynej, jak i przyjemność kontaktu z człowiekiem, wyrastają na ogół
prawidłowo przystosowane do życia psy.
Etap socjalizacji z człowiekiem - od 7 do 12 tygodnia życia.
W tym etapie szczeniak uczy się jak przystosować się do życia wśród ludzi.
Najlepiej więc by po ukończeniu 7 tygodni mógł znaleźć się w domu nowych
właścicieli. Nie znaczy to oczywiście, że szczeniakowi przebywającemu w domowej
hodowli, mającego dużo kontaktów z ludźmi, pozostanie u hodowcy na dłużej, może
uczynić krzywdę. Dobrze jest w tej fazie rozwoju przeprowadzić nie stresujące
testy charakteru szczeniąt, pozwalające określić temperament i dziedziczne
skłonności malca bardzo różne u poszczególnych szczeniąt w miocie. Wiedza na ten
temat pozwoli na wybranie szczeniaka zgodnie z oczekiwaniami przyszłych
właścicieli (ważne szczególnie, gdy pies ma przebywać wśród dzieci). Mimo, że
najczęściej to przyszli właściciele wybierają sobie szczenię z miotu,
doświadczony i odpowiedzialny hodowca powinien zasugerować im odpowiedni wybór,
a przynajmniej poinformować o wynikach prób testowych i swoich obserwacjach
maluchów.
Testy psychiczne przeprowadzone z mniej więcej 7 tygodniowymi maluchami są
najbardziej miarodajne, bowiem w tym wieku szczenię ma niewielką ilość zachowań
nabytych, a ich reakcje odzwierciedlają głównie odziedziczone skłonności.
W nowym domu kontakty z domownikami i obcymi ludźmi powinny być tak sympatyczne
jak to tyko możliwe. Należy unikać zbyt ostrego karcenia malca zarówno krzykiem
jak i za pomocą kar fizycznych (nie znaczy to oczywiście, że nie należy psiaka
dyscyplinować i pozwalać mu na wszystko !). Pomiędzy 8 a 11 tygodniem szczeniak
poznaje uczucie strachu i jeśli w tym okresie doświadczy zbyt silnego strachu
lub bólu, stanie się nadmiernie lękliwy, a wyprowadzenie go z tego stanu jest
zwykle trudne. Nowy właściciel musi bardzo delikatnie traktować malca w tej
fazie rozwoju, chroniąc go przed wszelkiego rodzaju urazami, a jednocześnie
umożliwić mu doświadczenie różnorodnych pozytywnych doświadczeń w wielu
miejscach i z wieloma ludźmi (ważna jest np. pierwsza wizyta u lekarza
weterynarii około 12 tygodnia, kiedy to lekarz nie dokonując przykrych zabiegów
obejrzy psa i go pogłaska).
Psy z "przemysłowych" hodowli, trzymane w kojcach i pozbawione w tym okresie
kontaktów z człowiekiem (czasem też z rodzeństwem) trafiające do nowych
właścicieli po 14 tygodniu życia zdradzają objawy kenelozy - syndromu
pozbawienia bodźców w wieku szczenięcym. Mają ogromne kłopoty w nawiązaniu
kontaktu z człowiekiem i są wyjątkowo mało odporne na stres. Dobrze czują się
natomiast w towarzystwie innych psów.
Etap ustalania hierarchii - od 12 do 16 tygodnia życia.
W tym czasie pies przestaje być szczeniakiem, a staje się dorastającym psiakiem,
po ludzku pojmując nastolatkiem. Czuje się wystarczająco pewny siebie i
zadomowiony w swoim otoczeniu. Często w ludzkim stadzie nie stawia mu się
żadnych ograniczeń i obdarza przywilejami, których nie miałby nigdy żyjąc z
rodzeństwem i matką wśród psów. Patrząc z ludzkiego punktu widzenia, wciąż
postrzegamy takiego dwunasto- czy szesnastotygodniowego psa jako szczeniaka i
tolerujemy w jego zachowaniu rzeczy jakich nigdy nie tolerowalibyśmy u psa
dorosłego, zapominając, że psy rozwijają się niepomiernie szybciej niż ludzie.
Jest to więc czas, w którym można i powinno się uczyć psa podstawowych komend i
zasad dobrego wychowania, kontynuując jednocześnie oswajanie z otoczeniem i
innymi psami. Można w tym celu skorzystać z pomocy i doświadczenia innych
psiarzy lub tzw. psiego przedszkola - miejsca, gdzie spotykają się regularnie
młode psy właśnie po to, żeby uczyć się zachowania w psiej sforze.
Nauka właściwych zachowań i respektu dla domowników jest tym ważniejsza, że
psiak czując się coraz bardziej pewnym siebie próbuje wstępnie ustalić
hierarchię stada, sytuując się w niej możliwie jak najwyżej.
W tej fazie rozwoju następuje jeszcze jedna bardo ważna rzecz. - Pies zmienia
zęby. Wiąże się to zawsze z nadmiernym gryzieniem i niszczeniem wszystkiego co
popadnie, a że pies w tym wieku gryźć musi, trzeba zadbać o to, żeby miał pod
łapą coś co do gryzienia się nadaje (gryzaki z suszonej skóry, duża cielęca kość
lub suchy chleb).
Etap ucieczek - od 4 do 8 miesięcy.
W tym mniej więcej czasie pies odczuwa coś, co można by określić mianem zewu
wolności. Posłusznie dotąd przychodzący na zawołanie, nagle jakby głuchnie i
oddala się w przeciwną stronę. Jest to normalne zachowanie w wilczym stadzie. W
tym czasie młody samiec zaczyna rozglądać się za partnerką seksualną, a młoda
samica ma pierwszą cieczkę. W tym też czasie oddziela się samodzielnie od stada,
by zwiedzić okolicę na własną łapę. Jest to wiek, który odpowiada wiekowi
czternastu, szesnastu lat u ludzi.
Nie jest rzecz jasna tak, że pies ciągle i stale ucieka - czasem trwa to kilka
dni, czasem nawet miesiąc, a dalsze utrwalone kłopoty z przychodzeniem na
zawołanie powstają najczęściej gdy pies odkryje, że nieposłuszeństwo i
samodzielna wyprawa jest świetną zabawą. Ważne w tym czasie jest nie karanie
psa, który wrócił z takiej wyprawy. Pomaga także spacerowanie w nieznanym psu
terenie, gdzie czuje się mniej pewnie i nie oddala się tak chętnie od swojego
pana.
Okres dojrzewania - od 6 do 14 miesięcy.
Zarówno w organizmie dorastających suk jak i psów zachodzą w tym okresie duże
zmiany hormonalne. Analogicznie jak u ludzkich nastolatków przeżywających okres
"burzy i naporu", psie nastolatki mają podobne problemy. Kiedy organizm zmaga
się z ustaleniem nowej równowagi hormonalnej, mogą pojawić się wygórowane czy
wręcz niezrozumiałe reakcje i zachowania. Obojętne dotąd przedmioty czy zjawiska
mogą być przyczyną lęku lub agresji. Zachowanie właściciela w tym czasie może
wpłynąć na późniejsze skłonności pupila. Zarówno karanie psa, jak i próby
ośmielenia czy uspokojenia go mogą spowodować utrwalenie niepożądanych zachowań,
natomiast spokój i ignorowanie takich reakcji pokazują psy, że nie ma o co robić
zamieszania. Jak to u nastolatków bywa, okres dojrzewania może przebiegać bez
większych manifestacji.
Wiek dojrzały - od 1 do 4 lat.
Mniej więcej do ukończenia 4 miesięcy poszczególne etapy rozwoju psów różnych
ras pokrywają się. Póżniej pojawiają się pewne różnice zależne od rasy i
wielkości psa. Zasadą jest, że psy małych ras wchodzą w poszczególne fazy
szybciej niż psy ras dużych. Tak też okres dojrzewania do osiągnięcia pełnej
dojrzałości trwa od roku do lat czterech w zależności od wielkości i rasy.
W okresie wchodzenia w dorosłość pojawia się potrzeba przewartościowania
hierarchii stada i zajęcia stałego w nim miejsca. Jeżeli pies w etapie wstępnego
ustalania hierarchii w stadzie (12 - 16 tydzień) zajął wysoką pozycję, a przy
tym ma spory temperament i skłonności do dominacji, często podejmuje próbę
przejęcia przywództwa w stadzie. Jeżeli właściciele pozwolą mu na to, a potem
będą go sobie próbowali podporządkować, mogą spotkać się z otwartą agresją.
Właściwe realcje z psem polegają na tym, że uznaje przywódczą rolę człowieka i
respektuje jego polecenia. Pozycję tą zdobywa człowiek oczywiście bez walki,
systematycznie, konsekwentnie i spokojnie wymagając od psa posłuszeństwa i
wskazując mu jego "psie" miejsce wśród ludzi. Zdarza się też, że pozycja psa
jest niejasna i do końca nieustalona, a pies otrzymuje od domowników sprzeczne
sygnały - z jednej strony przywileje przysługujące przywódcy, z drugiej zaś
wymagania należne osobnikowi podporządkowanemu. Skutkuje to różnego rodzaju
trudnościami - od nieposłuszeństwa do agresji wobec ludzi i innych psów.. |
