Źródło:
Wymioty, Dwumiesięcznik PIES, Nr Pies 6(296), 2002.
Autor artykułu - Dr nauk wet. Tomasz Borkowski
..............................................................................................................................................................
Wymioty są częstym objawem niedyspozycji u psów. Niekiedy jest to akt
korzystny ze względów fizjologicznych (np. suka zwracająca częściowo
nadtrawioną treść pokarmową szczeniętom), ale w każdym przypadku nie
może pozostać niezauważony lub zignorowany przez opiekuna psa, ponieważ
wymioty mogą być pierwszym i jedynym objawem ciężkiej choroby.
Choroby przewodu pokarmowego zajmują po schorzeniach skóry drugie
miejsce na liście najczęściej występujących chorób u psów. Zaś wymioty
jako objaw zajmują drugie miejsce po biegunce na liście najczęstszych
objawów chorób przewodu pokarmowego. W dalszej kolejności wymieniane są
zaburzenia apetytu, napięcie i ból powłok brzusznych, ślinienie się,
odwodnienie, zmniejszenie masy ciała, anemia i inne. Większość tych
zmian występuje w formie ostrej i nawracającej. Ponieważ zarówno ostre
jak i przewlekłe wymioty mogą wystąpić w wyniku chorób innych niż
przewodu pokarmowego (np. chorób zakaźnych, z powodu uszkodzenia nerek
czy zatruć), odpowiednio postawiona szybka diagnoza jest ważna nie tylko
jako podstawa w postępowaniu z chorym psem, ale i innymi psami
utrzymywanymi razem w jednym gospodarstwie domowym.
Lekarze klinicyści różnicują dwa pojęcia określające zwrot treści
pokarmowej przez jamę ustną: regurgitację — zwrot i wymioty.
Regurgitacja to bierny powrót treści z jamy ustnej i przełyku bez
objawów towarzyszących i poprzedzających samo „ulanie się treści”.
W przerwach między jedzeniem przełyk jest płaską, zwężoną rurką
śluzówkowo-mięśniową zakończony od góry (przy gardle) i u dołu (przy
wpuście do żołądka) dwoma zwieraczami zamykającymi jej światło. W czasie
przełykania kęsów pokarmu każdorazowo otwiera się górny zwieracz, a
następnie zamyka i kęs pokarmu w wyniku różnicy ciśnienia i ucisku
perystaltycznego mięśni przełyku przesuwa się ruchem falowym w kierunku
żołądka z szybkością 10 cm/sek u psa. Po dojściu do dolnego zwieracza
ten się otwiera i kęs dostaje się do żołądka. Przełykowa perystaltyka
odbywa się odruchowo na skutek drażnienia pokarmem lub wodą receptorów
okolicy gardła, które przesyłają impulsy do centrum połykania w mózgu.
Ciekawym jest, że proces swobodnego pasażu treści do żołądka może
odbywać się harmonijnie kęs za kęsem (tak się dzieje najczęściej), albo
przy braku odbioru treści z przełyku przez żołądek, pokarm połykany
gromadzi się i wypełnia cały rozdęty przełyk. Tak dzieje się w przypadku
uszkodzeń przełyku.
Przyczyny uszkodzeń przełyku zebrano w cztery grupy: czynniki wywołujące
zapalenie ściany przełyku (termiczne, chemiczne, grzybicze, bakteryjne,
parazytologiczne); zaburzenia ciśnienia wewnątrz światła przełyku i
ciśnienia klatki piersiowej; zamknięcie lub zwężenie światła przełyku
(guz, ciała obce, zachyłek, wgłobienie) i duża gama chorób o tle
neurologiczno-mięśniowym. Mimo że ma to duże znaczenie w postępowaniu
zapobiegawczym i leczniczym często trudno odróżnić regurgitację od
wymiotów.
Regurgitacja występuje znacznie częściej u psów młodych tuż po
odsadzeniu od matki do roku. „Ulewanie treści” obserwuje właściciel psa
w czasie zabawy czy snu zwierzęcia bez objawów poprzedzających takich
jak: przybieranie postawy z rozszerzonymi kończynami, pochylenie głowy,
skurcze brzucha (często kilkakrotnie powtarzające się), przyspieszenie
akcji serca i zdenerwowanie. Treść pokarmowa przy regurgitacji jest mało
zmieniona z dużą domieszką pienistej śliny. Powrót treści z przełyku
może następować od raz, dwa razy w tygodniu do 10 – 15 razy w ciągu
dnia. Niekiedy treść w przełyku może zalegać 24 godziny, a nawet dłużej.
Ulega wtedy procesom fermentacji. Najczęstszyml przyczynami regurgitacji
są uchyłki przełyku, osłabienie sprawności mięśni przełyku i uszkodzenie
zwieracza przy ujściu przełyku do żołądka. W ustaleniu przyczyny
schorzenia bardzo pomocne są badania radiologiczne i endoskopia.
Do wymiotów — wydalania treści żołądka i dwunastnicy na zewnątrz poprzez
jamę ustną dochodzi w wyniku odruchowego (ośrodek wymiotów znajduje się
w rdzeniu przedłużonym) skoordynowanego działania przewodu pokarmowego,
układu mięśniowo szkieletowego w połączeniu z tłocznią brzuszną. układu
oddechowego i nerwowego. Zwrócona treść pokarmowa ma z reguły pH kwaśne,
jest kompozycją częściowo strawionego pokarmu, śluzu, nabłonka, soku
żołądka i jelit, krwi i kuleczek tłuszczu.
Właściciele psów wymioty traktują jako pewny objaw choroby żołądka. W
większości przypadków tak jest rzeczywiście, że chorobom żołądka i
bliższych odcinków jelit cienkich towarzyszą z reguły wymioty. Ale jeśli
wymioty jako objaw występują samoistnie, to jest to objaw mało
charakterystyczny dla tych schorzeń i łatwo o pomyłkę.
Najczęstsze przyczyny wymiotów można uszeregować następująco:
uszkodzenia płynące z centralnego układu nerwowego (zapalenie mózgu,
epilepsja, wzrost ciśnienia płynu mózgowego, uszkodzenie móżdżku;
przyczyny anatomiczne i narządowe (powiększenie i zapalenie żołądka,
niedrożność żołądka i jelit, zapalenie jelit, urazy nerek, pęcherza,
macicy, ostry ból brzucha, skręt jelit, zapalenie otrzewnej, zapalenie
trzustki, zapalenie wątroby, żółtaczka, guzy na terenie jelit i jamy
brzusznej); drażnienie receptorów okolicy gardła i krtani (zapalenie
gardła lub krtani, pobieranie szorstkiego pokarmu, picie zimnej wody bez
przyzwyczajenia), jako reakcja na podanie niektórych leków, produktów
przemian metabolicznych lub toksyn (uremia, ketuza, glikozydy nasercowe,
środki przeciw pasożytom). Odruch wymiotny jako mechanizm „autonaprawczy”
jest bardzo dobrze wykształcony (wystarczają słabe bodźce) jedynie u
ludzi, psów i kotów. To wyjaśnia łatwość, z jaką dochodzi do wymiotów u
tych gatunków. Inne zwierzęta nie wymiotują nigdy lub niezwykle rzadko.
Zawsze, jeżeli dochodzi do wymiotów, musi być wysłany silny bodziec
obwodowy lub z centralnego układu nerwowego do ośrodka wymiotnego, który
inicjuje kompleksową serię zespolonych działań narządów i tkanek
doprowadzających do wymiotów. Do wymiotów może dojść również na skutek
przestrachu, stresu i w chorobie lokomocyjnej. U psów występują także
wymioty psychogeniczne i towarzyszące chorobom uszu.
Na akt wymiotów składają się trzy fazy: aura poprzedzająca wymioty (pies
jest niespokojny, ślini się, jeśli leżał, wstaje i chodzi, skurcze
żołądka, następuje wzrost liczby uderzeń serca); napinanie się i
kompleks działań mających umożliwić zwrot treści pokarmowej z żołądka i
jelit oraz wydalenie całej zawartości jednorazowo lub w kilku porcjach.
Wiele epizodów, którym towarzyszą wymioty, właściciele psów potrafią
wytłumaczyć i usprawiedliwić, np. pies je trawę, a potem wymiotuje
(trzeba pamiętać, że często je trawę, bo ma zapalenie gardła), po
zjedzeniu nadmiaru pokarmu lub wypiciu zimnej wody, w podróży, po
odwiedzeniu śmietnika, odruchowy zwrot pokarmu przez sukę, aby nakarmić
szczenięta itp. Często przerażają nas wymioty „nieusprawiedliwione”.
Jeśli pojawią się w formie ostrej i po zastosowaniu jednodniowej
głodówki nie ma poprawy, należy koniecznie przypadek taki skonsultować z
lekarzem weterynarii, co z reguły pomaga w zrozumieniu przyczyny i
rozwiązaniu problemu. Przy wymiotach uporczywych i utrzymujących się
dłużej albo często powtarzających się, aby postawić definitywne
rozpoznanie, często trzeba zastosować nowoczesne urządzenia i nowoczesne
metody.
W czasie wymiotów pies się odwadnia, traci niezbędne do życia
elektrolity i inne substancje, które koniecznie powinny być uzupełniane.
Po ustaleniu przyczyny należy zastosować leczenie przyczynowe,
odtwarzające poniesione straty organizmu i wzmacniające. Najważniejszym
jest, aby wymioty właściwie ocenić, zwłaszcza u młodego psa, aby nie
przegapić momentu, w którym trudno o powrót do normalności. Nigdy nie
wolno wymiotów bagatelizować i o nich zapomnieć, bo mogą być ważnym
symptomem choroby, która pozostawiona bez leczenia rozwinie się do
granic nieuleczalnych.
