|
Zachowania stereotypowe
Źródło:
www.psychpsa.cad.pl
Autor artykułu - Psychoterapia psów; mgr inż. Joanna
Kosińska, specjalistka psychologii zwierząt
..............................................................................................................................................................
Zachowania stereotypowe są objawami licznych, złożonych zaburzeń psychicznych,
przede wszystkim stanów lękowych o różnym podłożu. Można je zdefiniować jako
regularnie powtarzające się zachowania, nie zatrzymujące się samoistnie i nie
służące żadnemu konkretnemu celowi. Może to być uporczywe wylizywanie lub
wygryzanie pewnych partii ciała, prowadzące niekiedy do rozległych ran a nawet
martwicy, chodzenie tam i z powrotem, kręcenie się w kółko, zamieranie w
bezruchu, chwytanie nieistniejących much, stereotypowe spożywanie pokarmu lub
wody, itp. Ruchy stereotypowe kłócą się z normalnymi zachowaniami a zwierzę
wydaje się nie mieć żadnej wewnętrznej kontroli nad nimi. Często towarzyszą temu
zaburzenia snu (skrócenie snu do 5-7 godzin na dobę) i wzmożona wrażliwość na
bodźce zewnętrzne. Zachowania stereotypowe towarzyszą takim zaburzeniom
zachowania jak lęk separacyjny (u psów uzależnionych uczuciowo), syndrom
kenelowy, , nadpobudliwość-nadaktywność, stereotypia ograniczenia swobody, lęk
związany z odrytualizowaniem i inne stany lękowe. Pies odczuwający silne emocje
usiłuje się uspokoić poprzez różne dziwne zachowania, niezwiązane zupełnie z
daną sytuacją, ale zmniejszające napięcia emocjonalne i stres. Najczęściej są to
takie czynności jak gryzienie różnych przedmiotów, nadmierne objadanie się,
picie dużych ilości wody oraz wylizywanie i wygryzanie łap, ogona lub innych
części własnego ciała, prowadzące do poważnych uszkodzeń skóry a nawet do
martwicy. Ten sposób odreagowywania i rozładowywania napięć spotykamy również u
ludzi. Przykładem zachowań uspokajających może być obgryzanie paznokci czy
ssanie palca przez dzieci. Pies odczuwający silny lęk, jeśli nie może ratować
się ucieczką lub w inny sposób zareagować na niebezpieczeństwo (prawdziwe lub
domniemane) rozładowuje swoje emocje w opisanych wyżej czynnościach zastępczych.
W ten sam sposób odreagowuje pies odczuwający złość, podniecenie, sfrustrowany,
nie widzący możliwości pokonania przeszkody jaka stanęła na jego drodze.
Zachowanie stereotypowe pojawia się także gdy pies nie wie jak ma się zachować w
danej sytuacji, nie jest w stanie podjąć decyzji, gdy np. boi się kary, ale nie
wie co zrobić aby jej uniknąć, bo nie rozumie przekazów informacji płynących od
właściciela. Stereotypia występuje bardzo często u psów poddanych tresurze
opartej na wzmocnieniu negatywnym (karanie), jak również u psów trzymanych przez
pewien czas w zamknięciu, na uwięzi lub w izolacji od świata zewnętrznego. W tym
ostatnim przypadku przyczyną zachowań stereotypowych jest brak aktywności
fizycznej. Nierozładowana energia znajduje ujście w czynnościach zastępczych.
Zapobieganie wyżej opisanemu problemowi nie polega oczywiście na stosowaniu
środków zapobiegających samym czynnościom stereotypowym (np. kołnierzy
uniemożliwiających psu wylizywanie się). Należy znaleźć przyczynę wewnętrznych
konfliktów, napięć, lęków, których doświadcza zwierzę a następnie zastosować
odpowiednią psychoterapię.
|
